"Ánh sáng xanh gây mù ḷa"

Rất nhiều người trong chúng ta thường xuyên nh́n vào màn h́nh máy tính, thiết bị di động hàng ngày.

Bản thân ánh sáng đă gây ra tổn hại trong một số trường hợp nhất định, và vài cuộc nghiên cứu đă chỉ ra rằng phần dễ gây ra tổn thương nhất của những phổ ánh sáng nh́n thấy được là ánh sáng màu xanh. Đáng buồn thay, những thiết bị điện tử lại phát ra thứ ánh sáng xanh này khi hoạt động.

V́ lư do đó, nhiều công ty sản xuất kính mắt và màn h́nh điện thoại đang tung ra thị trường những sản phẩm, những thiết bị được thiết kế để chặn đứng ánh sáng màu xanh. Nhưng khi đeo kính lên để nh́n rơ vào sự thật, th́ chúng ta mới thấy giải pháp này không thực sự có ích như lời quảng cáo chúng ta vẫn nghe. Quả thực, "trăm nghe không bằng một thấy".



Nhu cầu được bảo vệ tăng cao

Trong những năm gần đây, nhu cầu bảo vệ mắt khỏi ánh sáng xanh tăng cao. Những công ty kính mắt vốn đă bán sản phẩm bảo vệ mắt cho người sử dụng máy tính từ rất lâu rồi, nay đẩy mạnh quảng cáo về sản phẩm bảo vệ mắt hơn nữa. Tạp chí nổi tiếng The New York Times đă đưa ra nghi vấn liệu thứ kính này có thể giúp ích cho người sử dụng không, và tạp chí người tiêu dùng Consumer Reports đă tự tay thử nghiệm mức độ hiệu quả của kính.

Người ta quảng cáo tập trung vào 3 yếu tố, 3 lợi thế bán hàng.
- Một, kính sẽ giúp người dùng đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn.
- Thứ hai, kính sẽ giảm t́nh trạng mỏi mắt gây ra bởi đồ dùng điện tử.
- Thứ ba, đáng chú ư nhất NẾU như những ǵ các công ty kính mắt nói là thật, kính chặn ánh sáng xanh để ngăn chặn những tổn thương có thể có. Có một điểm đáng lưu ư: kính mắt không nằm trong danh sách thiết bị y tế, nên những lợi ích sức khỏe mà các công ty bán sản phẩm tuyên bố sẽ không bị FDA – Cục Quản lư Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ kiểm duyệt.



Trong tháng Tám này, nhiều đầu báo rộ lên chuyện "nghiên cứu ánh sáng xanh gây mù ḷa". Tuy nhiên, người ta đă hiểu sai kết quả của thí nghiệm nói trên. Các nhà khoa học đă dùng ánh sáng bắn vào tế bào mắt đặt trong đĩa thí nghiệm để xem cách ánh sáng có thể gây tổn tại như thế nào. Họ không hề dùng ánh sáng xanh của thiết bị điện tử bắn vào mắt để kiểm tra.

Thế nhưng thí nghiệm này có chứng minh được rằng ánh sáng, hay cụ thể trong trường hợp này là ánh sáng xanh, vô hại. Nhưng hiện tại, KHÔNG một nghiên cứu nào chỉ ra rằng những thiết bị phát ánh sáng xanh phóng ra đủ ánh sáng để mà gây hại cho con người. Các bác sĩ có lời giải thích tại sao mắt chúng ta bị mỏi mệt, căng thẳng khi nh́n lâu vào màn h́nh, nhưng những lời giải thích của họ không nhất thiết có kèm cả "ánh sáng xanh" trong đó.

"Mọi người lo sợ rằng chúng ta đang nh́n vào màn h́nh thiết bị điện tử quá nhiều", bác sĩ Rahul Khurana, phát ngôn viên của Viện Khoa Mắt Hoa Kỳ nói. "Ai cũng lo lắng các thiết bị gây hại cho mắt và đúng, đó là mối lo hợp lư, nhưng chẳng có bằng chứng cho thấy nó gây ra những tổn hại không thể phục hồi".

Chúng có gây tổn tại tới động vật và tế bào, nhưng không gây hại cho người

Các nghiên cứu mà mọi công ty kính mắt sử dụng để chứng minh sự hiệu quả của sản phẩm có thể chia thành 3 khía cạnh: nghiên cứu trên động vật, thử nghiệm vơng mạc mắt trước ánh sáng trong điều kiện pḥng thí nghiệm, nghiên cứu người tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên.

Hai khía cạnh đầu có thể khiến chúng ta đặt dấu hỏi lên độ an toàn của cái màn h́nh thiết bị điện tử, tuy nhiên chúng không cho thấy ánh sáng làm mắt tổn thương nghiêm trọng. Nghiên cứu về ánh sáng tự nhiên dù là hay ho thật, nhưng điều kiện ngoài trời và điều kiện ngồi trước màn h́nh máy tính TRONG PH̉NG LÀM VIỆC là hai môi trường hoàn toàn khác nhau.



Những vật thể phát sáng, cụ thể là ánh sáng xanh, có gây tổn hại lên mắt động vật, nhưng những thử nghiệm ánh sáng trong pḥng thí nghiệm khác hẳn với việc chúng ta cầm điện thoại di động lên sử dụng. Hơn nữa, mắt của chuột thí nghiệm hay thậm chí là khỉ cũng đều yếu hơn con người.

Cùng với những điều kiện thử như trên, chiếu ánh sáng vào tế bào mắt người sẽ gây tổn hại. Nhưng điều kiện pḥng thí nghiệm khác xa với việc chúng ta tiếp xúc với ánh sáng xanh ngoài đời thực.

"Tôi nghĩ rằng người ta đă cường điệu hóa sản phẩm, chứ không dựa trên khoa học", giáo sư Richard Rosen, giám đốc Mảng vơng mạc tại Bệnh viện Mắt và Tai Núi Sinai New York, giám đốc nghiên cứu khoa mắt tại Trường Dược Icahn, nói. "Họ muốn bán hàng, họ hiểu rằng người ta cảm thấy khó chịu khi cả ngày phải ngồi trước màn h́nh sáng, v́ thế họ nói rằng ánh sáng xanh đă gây tổn tại".

Ông kết luận: "Tôi không nghĩ rằng đă có bất cứ ai cho thấy màn h́nh gây ra tổn thương cho mắt".



Dữ liệu nghiên cứu cho chúng ta biết ǵ về "thoái hóa điểm vàng" (macular degeneration)?

Thoái hóa điểm vàng là bệnh về mắt mà khi bị bệnh, việc quan sát sẽ khó khăn do mọi thứ mờ đi hoặc mất hẳn thị lực tại vùng trung tâm của tầm nh́n.

David Roger, đồng sáng lập và CEO của công ty kính mắt Felix Gray, một trong những công ty làm kính chặn ánh sáng xanh, nói với Business Insider rằng "ngày một nhiều nghiên cứu chỉ ra hiệu ứng của ánh sáng xanh với bệnh thoái hóa điểm vàng".

Nhưng có một vấn đề thế này: những nghiên cứu chỉ ra hiệu ứng của ánh sáng Mặt Trời, chứ không chỉ ra rằng máy tính, điện thoại đang phát ra một lượng ánh sáng nhiều tới mức nguy hiểm.



So sánh giữa thị lực b́nh thường và thị lực bị "thoái hóa điễm vàng"

Đúng là tỷ lệ thoái hóa điểm vàng đang có chiều hướng gia tăng, theo thông số từ Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI), nhưng họ nêu ra lư do rằng dân số đang ngày một già hơn, hiển nhiên là tỷ lệ mắc bệnh khi về già sẽ tăng lên. Trong danh sách chính thức về những yếu tố gây thoái hóa điểm vàng, NEI vẫn liệt kê hút thuốc, ảnh hưởng từ những loại người khác nhau, lịch sử bệnh lư của gia đ́nh và gen, chế độ ăn. Trong số đó không hề có việc sử dụng thiết bị điện tử.

Không phải không có những bác sĩ trong ngành đồng ư rằng ánh sáng xanh đáng lo ngại. Có những vị vẫn đeo kính ngăn ánh sáng xanh để pḥng trừ, mặc dù họ công nhận rằng rất khó để xác định được máy tính đă gây ra hại ǵ so với cái thời "trước khi có máy tính". Bởi một lẽ là chẳng có (hoặc chưa có) một cuộc nghiên cứu nào như thế cả.

Họ biết rằng ánh sáng, kể cả ánh sáng tự nhiên và bao gồm cả ánh sáng xanh, đều tăng tỷ lệ mắc chứng thoái hóa điểm vàng. Họ "pḥng bệnh hơn chữa bệnh" bằng cách cứ đeo kính ngăn ánh sáng xanh cho chắc. Đó cũng chính là suy nghĩ của các công ty bán kính mắt.



NHƯNG, có những vị bác sĩ khác không đồng ư với việc "pḥng hơn chữa" này, nhất là khi chúng ta đâu có biết nó "có hại hay không"? Mới chỉ có nghiên cứu cho thấy ánh sáng xanh th́ gây khó ngủ thôi. Một bước tiến, một bước pḥng tránh tưởng như chắc ăn có thể sẽ gây hại chứ không hiệu quả ǵ.

Bác sĩ Rahul Khurana nói rằng chẳng có lư do ǵ để đưa ra những cách chữa trị, những biện pháp pḥng tránh, mua những sản phẩm "ngăn ngừa bệnh" khi không có bằng chứng cho thấy bệnh để mà chữa mà tránh. Nghiên cứu có cho thấy ánh sáng Mặt Trời, và cụ thể là ánh sáng xanh trong ánh sáng Mặt Trời, tăng khả năng thoái hóa điểm vàng, nhưng chúng ta không thể so chúng với ánh sáng từ màn h́nh máy tính.

Rất nhiều cuộc nghiên cứu về vấn đề này sử dụng chủ yếu là nhân công làm việc tại cảng biển, nhiều tiếng đồng hồ đứng ngoài trời nắng mà không có công cụ bảo hộ. C̣n xét tới nguồn sáng, Mặt Trời là nguồn sáng nhất con người từng biết tới, khác với ánh sáng trong pḥng làm việc.

Chúng ta mỏi mắt v́ một lư do: căng thẳng phát xuất từ đồ dùng điện tử (digital eyestrain)

Cuối một ngày khi liên tục nh́n vào màn h́nh máy tính, mắt chúng ta sẽ khó chịu, bị khô và rơ ràng là "có ǵ đó sai sai".

Tuy nhiên, cả 2 ông Khurana và Rosen nói rằng hai lư do chính khiến chúng ta mỏi mắt là ít chớp và bản thân khu vực làm việc được bố trí sai. Khi ánh sáng từ màn h́nh tương đương với nguồn sáng chung quanh, mắt bạn sẽ đỡ mỏi hơn. Nguồn sáng sáng hơn môi trường chung quanh sẽ khiến mắt bị mỏi, cho nên điều chỉnh làm sao cho phù hợp.



Điều quan trọng nhất: chúng ta chớp mắt quá ít khi tập trung lâu nh́n vào màn h́nh máy tính (hoặc tương tự, khi đọc sách). Thay v́ chớp mắt trung b́nh 15 lần/phút, bạn chỉ chớp có 10-12 lần/phút. Từng đó đă đủ khiến mắt khô và khó tập trung trở lại.

"Suốt một ngày hoạt động, nếu tế bào giác mạc khô hết đến một điểm quá mức, nó sẽ không phục hồi lại nữa", giám đốc Rosen nói. "Phải qua đêm để chúng mới xuất hiện lại, bạn mới thấy thoải mái hơn".

Bác sĩ Khurana cũng khuyên bạn nên dùng thuốc nhỏ mắt. Bên cạnh đó áp dụng luật 20-20-20: cứ 20 phút, th́ nh́n về phía xa 20 feet (6 mét) trong khoảng 20 giây. Có vẻ là khi ngồi học, chúng ta cũng thường xuyên áp dụng 20-20-20 theo một cách khác: cứ sau 20 giây đọc tài liệu, chúng ta sẽ nh́n xa 20 cm (vào điện thoại, máy tính) trong 20 phút. (Đùa thôi!)

Nhưng kết luận lại, mỏi mắt, khô mắt khiến chúng ta khó chịu chứ không gây ra tổn hại vĩnh viễn lên mắt.

Mối liên hệ giữa các thứ màn h́nh, một buổi tối ngủ đủ giấc và chất menin


Việc ngăn ánh sáng xanh vào mắt chúng ta là để nó không ngăn cản việc mắt tiết ra menin, nghe có lư lắm, nhưng không nhất thiết phải dùng tới kính mắt ngăn ánh sáng xanh. Một tấm lọc, một ứng dụng chỉnh sáng có thể làm được việc đó.

Ánh sáng (mà cụ thể là ánh sáng xanh) là thứ ảnh hưởng đến bộ máy sinh học của chúng ta, báo cho con người biết rằng Mặt Trời đă mọc. Chính điều đó khiến bộ năo chúng ta bối rối khi gặp ánh sáng xanh vào lúc giữa đêm. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc nh́n thấy ánh sáng xanh trước lúc đi ngủ sẽ khiến năo chậm sản xuất menin, là chất điều tiết nhịp sinh học và giúp chúng ta ngủ mỗi đêm.

Đây không chỉ là nghiên cứu cho chúng ta hiểu hơn, mà nó c̣n đưa ra yêu cầu rằng hăy sử dụng thiết bị điện tử có chừng mực. Trong 1 giờ trước khi bạn đi ngủ, hăy đừng khiến năo bộ ḿnh nghĩ rằng nó đang thấy Mặt Trời, để nó nghỉ ngơi và sản xuất menin.

Trong trường hợp này, "pḥng c̣n hơn tránh" th́ lợi hay hại?

Chủ động đề pḥng thường là điều tốt. Nhưng trong trường hợp này th́ khác. Con người cần ánh sáng, cụ thể là ánh sáng xanh.


Trong một ngày sinh hoạt, ánh sáng xanh kích thích chúngta hoạt động, giúp chúng ta thức dậy, kích hoạt quá tŕnh trao đổi chất của cơ thể. Con người cần ánh sáng xanh để hoạt động. Như đă nói ở trên, nó điều khiển nhịp sinh học và hormone của chúng ta. Chặn ánh sáng xanh lúc nửa đêm th́ hợp lư lắm, nhưng lại là vô lư suốt buổi sáng, khoảng thời gian mà chúng ta cần năo ngừng sản xuất menin. Điều này là thuận theo lẽ tự nhiên.

Nghiên cứu chỉ ra rằng tiếp xúc với ánh sáng Mặt Trời nhiều th́ sẽ sinh ra bệnh, đó là lư do tại sao bác sĩ lại khuyên chúng ta nên đeo kính râm. Nhưng khi mà chúng ta không có bằng chứng cho thấy tiếp xúc với ánh sáng từ màn h́nh là có hại, th́ cũng nên xem xét liệu việc dùng kính mắt chặn ánh sáng xanh là đúng hay sai.

Nh́n chung, nh́n thêm nhiều loại ánh sáng khác nhau cũng không hẳn có hại. Bệnh cận thị đang ngày một nhiều, nhất là trong nhóm những đứa trẻ hay ở trong nhà (giả định rằng chúng ở trong nhà, ngồi trước thiết bị điện tử quá nhiều). Nhưng để ngăn t́nh trạng này diễn ra, lũ trẻ nên hoạt động ngoài trời nhiều, nh́n vào nhiều sự vật ở những khoảng cách khác nhau, tiếp xúc với nhiều loại ánh sáng hơn nữa chứ đừng ngồi ĺ trong nhà ôm iPad.

Tóm lại, chúng ta cần bằng chứng là có bệnh tồn tại trước khi cố gắng pḥng tránh

Vẫn có khả năng những nghiên cứu tương lai cho chúng ta hiểu biết thêm điều ǵ đó mới. Nhưng hiện tại, không có nghiên cứu thực sự nào chỉ ra rằng ánh sáng xanh gây hại cho thị lực, dù cho các công ty kính mắt có nói ǵ chăng nữa. Nhiều cuộc nghiên cứu khác lại cho thấy tác hại của ánh sáng xanh lại đến từ chính những công ty này.



Ví dụ cụ thể: nghiên cứu được nhắc đến trên trang web Harvard Health được tài trợ bởi công ty sản xuất mặt kính điện thoại chặn được ánh sáng xanh. Và mặc dù trong nghiên cứu trên, ánh sáng xanh bị gọi là nguồn căn của "đại dịch mù toàn cầu", nó vẫn dựa nhiều trên chuột, trên nghiên cứu tế bào đơn lẻ, chứ chưa thấy dấu hiệu tổn thương trên con người.

Điều này không có nghĩa là nghiên cứu này là vô nghĩa. Nhưng khi mà nghiên cứu về "tác hại của X" do chính "công ty sản xuất Y để chống X" công bố, th́ chúng ta nên xem xét kỹ lưỡng một chút.

Công nghệ đang tiến hóa theo từng ngày, với mỗi đột phá sẽ đi kèm với những mối nguy, những thử thách và lợi ích mới. Màn h́nh ngày đang một hiệu quả hơn, khiến mắt đỡ mỏi hơn chẳng hạn. Chúng ta vẫn đang cố gắng nghiên cứu, nếu như có điều ǵ bất lợi cho nhân loại xuất hiện, chúng ta sẽ biết ngay nó là cái ǵ để mà điều chỉnh. Sự tồn vong của giống loài dựa trên những cuộc nghiên cứu ấy.

Tham khảo Business Insider, The Verge, Wikipedia