CDTN bi 19 - ầu c M Tn Dị oan của Người Việt qua Tục Ngữ Ca Dao .

M tn dị đoan tồn tại nơi những dn tộc km văn minh do chưa hiểu biết về những sự dữ dội của thin nhin như sấm st, mưa bo, lũ lụt . . . gy ra tn ph, chết chc lm người ta lo sợ v tin rằng đ l do cc vị thần linh giận dữ ra tay trừng phạt hay ma quỷ quấy rầy, hm hại để đi lễ lạt, cng bi .

Sấm st l do trời nổi cơn thịnh nộ . Tu b bị đắm, người chết l do thần sng muốn lấy vợ (*), ốm đau l do thnh phạt hay ma tru, quỉ m . Dịch tả, dịch hạch, đậu ma . . . gy chết chc hng loạt, người ta bảo dưới m phủ đi bắt lnh . Hổ bo, rắn rết . . . trong rừng, trong cc bụi rậm lun lun rnh rập cướp đi mạng sống cũng l những vị thần : thần hổ, thần x (rắn thần) . ất đai, ni, rừng nơi no cũng c thần cai quản :
- ất c thổ cng, sng c h b .
Ngay cả g đống, cy cối m u nơi no thần khng ở th ma qui chiếm giữ :
- Thần cy đa, ma cy gạo, c co cy đề .
Do đ, đủ mọi thứ thần được thờ : thần sng (h b), thần ni (sơn thần), thần đất (thổ cng), thần rừng (b cha ngn), thần gi, thần mưa . . . v cả thần ti gip cho bun may bn đắt .
Ngy nay người ta biết sấm st gy ra do tch điện từ cc đm my khi bay chạm vo đỉnh ni, ngọn cy, nc nh tạo ra sấm st . Người ta cũng biết bệnh tật l do vi trng gy ra nn phổ biến những phương php giữ gn vệ sinh v tm ra thuốc chữa trị, chủng ngừa nn những bệnh dịch tễ gy chết người như rạ hai, ba trăm năm trước như dịch tả, dịch hạch, đậu ma . . . đ biến mất . Hổ bo, rắn rết đang lo bị diệt chủng v sự săn bắt của con người .
Dn tộc chng ta cũng trải qua giai đoạn km văn minh với những m tn dị đoan được ghi lại trong tục ngữ ca dao .
Người ta tin c những điềm hn, xui :
- Mo đến nh th kh, ch đến nh th giu .
- Chim sa, c nhảy (l những vật đem lại xui xẻo cho người bắt gặp) .
- Ra ng gặp gi ( sẽ khng gặp may) .
- Ra ng gặp trai ( sẽ gặp may ) .
- n b lanh lảnh tiếng đồng,
Một l st chồng, hai l hại con .
C những ngy, giờ đem lại xui xẻo :
- Mồng năm, mười bốn, hăm ba,
i chơi cũng lỗ nữa l đi bun .
- Trai (sinh) mồng một, gi hm rằm,
Nui th nui vậy cn căm dạ ny .
Trong tử vi, xem cung mệnh biết người tử tế hay bất nhn :
- Trai bất nhn ph qun thn tuất,
Gi bạc tnh tham st nhn cung .
Lấy vợ, lm nh phải xem tuổi c hợp khng :
- Lấy vợ king tuổi đn b, lm nh king tuổi đn ng .
Ngoi ra, người ta tin thuyết định mệnh, tức số phận mỗi người khi sinh ra đ được định sẵn . Những người ăn nn lm ra l v c số giu chứ khng phải do c ti, biết tnh ton, chịu thương chịu kh lm việc :
- Số giu đem đến dửng dưng,
Lọ l con mắt tro trưng mới giu .
Cn người ngho l tại số ngho, khng phải do vụng tnh, lười biếng, phung ph, bi bạc, nghiện ht :
- Số giu tay trắng cũng giu,
Số ngho chn đụn, mười tru cũng ngho .
- Cy kh tưới nước cũng kh,
Vận ngho đi đến xứ m cũng ngho .
Người ta cn tin c tuổi vận hạn, ốm đau :
- Bốn chn chưa qua, năm ba lại tới .
Y khoa hiện đại tm ra những người ở tuổi 49 v 53 bị bệnh l do cơ thể chuyển ho sang tuổi gi cũng như những đứa trẻ 13, 14 chuyển ho sang tuổi trưởng thnh .
Ngy xưa, để thot khỏi vận hạn, bệnh tật người ta tm ng đồng b cốt, thầy bi, thầy tử vi, thầy địa l. . . chỉ dạy phải đem lễ vật cng nơi ny, tiền bạc cầu nơi kia tốn km nhưng thực tế phần nhiều l ?Tiền mất, tật mang? .
Do đ từ ngn xưa người Việt đ bi bc m tn dị đoan . Dưới đy l những lời lẽ dnh cho ng tơ b nguyệt, những người được tin tưởng l xe dy tơ hồng cho trai gi lấy nhau :
- Bắc thang ln tới tận trời,
Bắt ng Nguyệt lo đnh mười cẳng tay .
nh thi lại tri vo đy,
Hỏi ng Nguyệt lo no dy tơ hồng ? !
V dnh cho thầy địa l lấy thế đất, hướng đất lm nh cửa v cải, tng mồ mả :
- Hn đất m biết ni năng,
Th thầy địa l ci răng khng cn .
Thầy bi, ng đồng b cốt cũng được nhắc đến :
- Tay cầm tiền qu bo bo,
ưa cho thầy bi thm lo vo mnh .
- Chấp chới như thầy bi cng thnh .
- Lắm thầy thối ma, lắm cha con kh lấy chồng .
- Miệng b đồng như lồng chim khiếu .
- ng thầy khoe ng thầy tốt, b cốt ni b cốt hay .
Từ chuyện cng một việc m hỏi thầy thầy ni thế ny, hỏi b b ni thế kia người ta suy ra chẳng qua họ chỉ ni m, ni dựa, by đặt :
- Thầy bi ni m .
- Thầy bi ni dựa .
V :
- Xem bi ra ma, qut nh ra rc .
Họ lừa bịp rằng c thể dng ba ngải, tn hương nước thải, cng sao, cng thần . . . chữa bệnh nhưng khi bị đau ốm th họ ln lt uống thuốc :
- Im ỉm như b cốt uống thuốc .
Do đ, người ta nhận thấy tất cả thầy b đều bịa đặt để kiếm ăn :
- Thầy ba thầy bn,
Oản ln cạp khố .
- Chập chập rồi lại cheng, cheng,
Con g sống thiến để ring cho thầy .
ơm xi th đơm cho đầy,
ơm m vơi đĩa th thầy khng ưa .
Từ xưa tới nay c biết bao nhiu người chết oan uổng v bị bệnh khng uống thuốc lại đi tm đồng cốt xin uống tn hương nước thải; cha mẹ v con ci ght bỏ nhau v thầy bảo khng hợp tuổi; những cặp trai gi yu nhau nhưng v cha mẹ nghe lời bi ton ni khng hợp tuổi nn ngăn cản phải xa la mang lng on hận :
- Ta thương mnh lắm, mnh i !
C chết v mồi, khốn nạn đi ta .
Ngồi buồn trch mẹ, trch cha,
Trch anh thầy bi rẽ ra đi đường . . . .
M tn dị đoan l một hện tượng trn bước đường tiến ha của nhn loại . Khi con người tiến tới văn minh th m tn dị đoan dần dần giảm đi v chấm dứt .

Phạm hy Sơn
(Trch trong Khảo Sơ về Tục Ngữ Ca Dao)

GHI CH : (*) Vo thời nh Chu bn Tu, cch nay trn 2.000 năm, Ty mn Bo được cử lm quan huyện đất Nghiệp . Vng đất ny nằm ny bn bờ sng Hong - người Tu gọi l Hong H, một trong những con sng lớn nhất thế giới . Ty mn Bo thấy dn ở đ mỗi năm bắt một người con gi trong vng nm xuống sng dng lm vợ H B để được sống yn ổn, khng bị lũ lụt tn ph, gy chết chc .
Một hm biết dn lng đang cng tế lm lễ lấy vợ cho H B, Ty mn Bo đến nơi hỏi ai l c du, ai l đnh trưởng sở tại . Khi c du trnh diện, Ty mn Bo ni :
- C du hơi km nhan sắc, khng biết H B c chịu khng . Nhờ b cốt xuống lm mai trước, nếu chịu mới đưa c du xuống . Ni xong Ty mn Bo sai lnh quăng b cốt xuống sng .
Một lc khng thấy b ln, Ty mn Bo ni :
- Sao lu qu khng thấy tin tức g, nhờ cụ đnh trưởng xuống hỏi gim xem H B c chịu c du khng ?
Lnh liệng đnh trưởng xuống cũng biệt tăm . Chờ một lc khng thấy đnh trưởng ln, Ty mn Bo lại ni :
- Nhờ cc trưởng lo xuống hỏi gim xem sao .
Lnh li tất cả cc trưởng lo ra bờ sng, dn lng sợ hi van xin mi mới thi .
Từ đ chấm dứt chuyện lấy vợ cho H B . Dn chng trong vng thot nạn nhũng nhiễu, khng cn phải đng tiền tổ chức cưới vợ cho H B v những nh c con gi khng phải đt lt cho những kẻ quyền thế ở địa phương để con gi khỏi bị bắt nn xuống sng .





Phạm Hy Sơn