TRẦM TỬ THIÊNG, Người Chép Sử Lưu Vong Bằng Âm Nhạc



– “Bước Chân Việt Nam”, bản quốc ca cho những người Việt Nam thống khổ, lưu vong.
“Cộng Sản là Cộng Sản.
Không có việc Cộng Sản ngày
hôm nay tốt hơn ngày hôm qua”.

Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng


Tính đến ngày 25 tháng 1-2019 năm nay, nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng bỏ chúng ta ra đi đúng 19 năm. Trầm Tử Thiêng là một người đă sống một cuộc đời khắc khổ, đạm bạc pha đôi chút cô đơn, lúc ra đi b́nh thản, lặng lẽ nhưng đă để lại cho đời một kho tàng âm nhạc vĩ đại. Vĩ đại không ở chỗ nhiều người nghe, nhiều người thuộc như các tác giả thời danh khác, mà ở ông tấm ḷng của một người lưu lạc, luôn luôn tin tưởng vào đất nước một ngày mai. Nơi ông, suốt đời và nhất là những năm cuối cùng, hai chữ Việt Nam luôn luôn như một lời réo gọi chứa chan thương yêu ngọt ngào và đầy hy vọng.



Nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng bên máy quay phim của Đài Truyền H́nh Người Việt. (H́nh tài liệu báo Người Việt)


Nguyễn Văn Lợi (tên thật của ông) ra đời tại quận Đại Lộc, Quảng Nam năm 1937, đă lớn lên và trải qua thời thơ ấu trong Liên Khu Tư Nam Ngăi, những năm tháng chiến tranh và ông đă hiểu thế nào là một đời sống trong chế độ Cộng Sản nhất là với tuổi ấu thơ. Khi mảnh đất này được tự do, ông vào Saigon theo học trường Sư Phạm Nam Việt và trở thành một thầy giáo, chăm sóc đám trẻ thơ của đất nước. Bản chất của ông cũng như nghề nghiệp đă đào tạo Trầm Tử Thiêng thành một người nhân hậu nhưng thẳng thắn, cương quyết đi đến tận cùng, nếu cần để tranh đấu cho lẽ phải.

Những ca khúc đầu tay cũng như những sáng tác trong thời gian bị động viên: “Mưa Trên Poncho”(*).”Đêm Di Hành”, “Quân Trường Vang Tiếng Gọi” đă đưa ông từ quân trường về Pḥng Văn Nghệ, Cục Tâm Lư Chiến, nơi ông có thể đành tất cả thời gian cho việc sáng tác và sinh hoạt âm nhạc của ông. Tuy ở trong một môi trường mà những ca khúc của ông có thể phổ biến mạnh mẽ trên thị trường để đem lại no ấm cho ông như các nhạc sĩ thời thượng vào lúc bấy giờ, Trầm Tử Thiêng đă chọn con đường đi của ḿnh. Đó là Trầm Tử Thiêng, nhạc sĩ của thời đại với những nỗi buồn vui chung, không phải của riêng ai. “Đưa Em Vào Hạ”, “Chuyện Một Chiếc Cầu Đă Găy”, “Hương Ca Vô Tận”, “Bài Vinh Thăng Cho Một Loài Chim”… là những ca khúc của một thời chinh chiến mà những người như Trầm Tử Thiêng đă sống và cảm nhận, trang trải với những âm thanh làm xúc động ḷng người.

Tháng 4 năm 1975, bản thân của Trầm Tử Thiêng hoà vào niềm đau chung cua cả dân tộc, ông là một trong những người vượt biển, tù đày, bị lao động cưỡng bức trên nông trường. Đây là giai đoạn ông viết “ Tâm Ca Của Người Tù Vượt Biển”, “Hành Ca Trên Nông Trường Oan Nghiệt”, “Du Ca Trên Thành Phố Đỏ”…Bối cảnh những cuộc vượt biển, chia ly, chết chóc thể hiện trong: “Gởi Em Hành Lư”, “Người Ở Lại Đưa Đ̣. “Mẹ Hậu Giang”, “Trại Tỵ Nạn Galang.”

Mười năm sau biến cố điêu linh của đất nước, Trầm Tử Thiêng đến được bến bờ của Tự Do, “Mười Năm Yêu Em” mang ẩn dụ mười năm khao khát được thấy ánh sáng ư nghĩa của cuộc đời nhưng đồng thời cũng cùng với những đắng cay của nó. Trầm Tử Thiêng đă sống qua thời thơ ấu trong chiến tranh, lớn lên cùng chiến tranh và người nhạc sĩ này đă đi theo nhịp bước của những con người Việt Nam b́nh thường, khoác áo trận, ngă nghiêng v́ vận nước, tù đày, xót xa cùng thân phận chung của những người vượt biển, bỏ nước ra đi.

Được đến bến bờ tự do dù là muộn màng, Trầm Tử Thiêng, người nghệ sĩ chân chính, không lo chuyện cơm áo mà thấy ḿnh có bổn phận của con người nhớ đến những con người c̣n đau khổ. Trầm Tử Thiêng c̣n biết nh́n lại những trại cấm, đêm ngày đang vẳng tiếng kêu siết của những người đói tự do, đuổi người trở lại biển khơi hay trói người trả lại nơi khổ nhục mà nơi đó họ đă ra đi, trong chiến địch “cưỡng bức hồi hương” để viết nên “Nói Với Hồng Kông”, hay “Thà Chết Nơi Này”. Người nhạc sĩ đă thoát ra từ nỗi khổ đau của riêng ḿnh, để hoà nhập trải ḷng ra với những nỗi khổ đau của con người, đó là lúc ông nghĩ đến những đồng bào đang “mắc cạn” trên những ḥn đảo trong Thái B́nh Dương, mà giấc mơ nh́n thấy ánh sáng tự do tàn phai cùng năm tháng. Tấm ḷng của Trầm Tử Thiêng lại giạt dào: “Ta Hát T́nh Thương Về Biển Đông”!

Cho tới khi Trầm Tử Thiêng gặp được Trúc Hồ, con người sinh ra sau ông gần một thế hệ mà gần gũi như một người bạn tri kỷ (tuổi Trầm Tử Thiêng ngang với tuổi Trúc Giang, thân phụ của Trúc Hồ). Cả hai cùng nh́n về những người bất hạnh hơn họ, nh́n về những đứa trẻ thơ thiếu may mắn hơn tuổi thơ của họ, sinh ra và lớn lên trong ṿng rào kẽm gai của những trại tỵ nạn, không hề có tương lai. Xúc cảm, Trúc Hồ đă viết nên những ḍng nhạc chan chứa yêu thương, và Trầm tử Thiêng đă diễn dạt bằng lời hát ngọt ngào, kêu gọi “Bên Em Đang Có Ta”. Đây không là một bản t́nh ca của một người, mà là bản t́nh ca nhân ái dành cho đồng loại.

Cũng với tấm ḷng đó, trước khi qua đời, Trầm Tử Thiêng muốn thành lập một “foundation” mang tên ca khúc “Bên Em Đang Có Ta” dành cho những em bé tỵ nạn đang c̣n bơ vơ trong các trại cấm. “Có Tin Vui Giữa Giờ Tuyệt Vọng” nói lên giai đoạn “cưỡng bách hồi hương” đă chấm dứt, khi đồng bào đă t́m được đất dung thân trên đất Phi, và đó cũng là lời tiên tri cho những năm tháng sau cùng, nhờ sự vận động của Luật sư Trịnh Hội và các tổ chức thiện nguyện ở hải ngoại tiếp tay cứu vớt họ đến bến bờ tự do.

Đánh dấu 20 năm bỏ nước ra đi của người Việt tỵ nạn, trung tâm Asia đă thực hiện chương tŕnh “Cuộc Hành Tŕnh Vượt Biển” như một tác phẩm đánh dấu nỗi gian nguy, ghi nhớ những người đă khuất cũng như ngơ lời cám ơn những bàn tay rộng lượng khắp năm châu đă dang tay đón nhận những người tỵ nạn. Đó là “Bước Chân Việt Nam”, do Trầm Tử Thiêng và Trúc Hồ viết chung, như một bản quốc ca cho những người Việt Nam thống khổ, lưu vong. Trong niềm tin tất yếu vào tương lai, người nghệ sĩ khẳng định về một ngày mai của đất nước, một ngày mai có tự do, dân chủ và nhân quyền, “Một Ngày Việt Nam” hợp soạn giữa hai nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng & Trúc Hồ chính là nỗi mơ ước ấy. Chính chúng ta, những người Việt lưu vong sẽ bước trở về theo nhịp bước đồng hành reo vui của “Một Ngày Việt Nam” như nỗi ước mơ của bao người, thế hệ này không thành th́ hy vọng đến đời sau.

Trầm Tử Thiêng đóng góp cho phong trào du ca không phải là ít, nhất là từ khi ra hải ngoại, tuy ông không muốn đứng trong phong trào du ca, nhưng ông vẫn sáng tác đều và tham gia hoạt động du ca nối dài là “hát cộng đồng”, rất được giới trẻ tham gia, phong trào rất được phổ biến vào cuối thập niên 90 tại Hoa kỳ, nhất là vùng California. Về phương diện chính trị, nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng có thái độ đứt khoát, như lời thổ lộ với bạn bè: “Cộng Sản là Cộng Sản. Không có việc Cộng Sản ngày hôm nay tốt hơn ngày hôm qua”.

Ông tách rời với bằng hữu nếu những người này bày tỏ quan điểm mập mờ thân Cộng hay đi về tŕnh diễn ở Việt Nam và ông quan niệm Cộng Sản là nguyên nhân gây nên nỗi khổ đau của người Việt hiện đang sống trong nước và phải sống ly hương ngày nay. Trong giới ca nhạc, ông lấy chữ tín làm đầu, và là người biết “trọng nghĩa khinh tài.” Ông đă từng yêu cầu một ca sĩ đừng đến thăm ông lúc ông bệnh, đừng dự đám táng ông, đừng hát nhạc ông v́ tư cách người này đă đi ngược lại những nguyên tắc đạo đức căn bản của ông đă đề ra trong cuộc sống.

Nh́n lại toàn bộ nhạc phẩm của nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng, chúng ta thấy con người của ông h́nh như sinh ra để sống và viết cho người khác hơn là cho cơi riêng tư của ông, và nếu có th́ cơi riêng tư đó cũng mang niềm vui hay đau xót chung của cả dân tộc. Từ một bài hát từ quân trường của ngày nhập ngũ đến ca khúc bát ngát tấm ḷng nhân ái đối với con người và đất nước, Trầm Tử Thiêng đă đi hết con đường trong gai góc của chiến tranh, tù đày, vượt biển và lưu vong, cho nên có thể nói toàn bộ nhạc phẩm của người nhạc sĩ này phản ánh đời sống và tâm trạng của một con người Việt Nam lưu vong.

Trầm Tử Thiêng ra đi vào ngày 25 tháng 1 năm 2000 sau một thời gian chữa bệnh nan y theo cách riêng của ông và đă chết v́ kiệt lực khi mỗi ngày chỉ nhấp vài viết giọt nước. Trước đó, Trầm Tử Thiêng đă viết bài “Tưởng Niệm” như một định mệnh, cũng như bài “Hẹn Nhau Năm 2000”, nhưng không phải để gặp nhau mà để bỏ bạn bè quá sớm.

Trầm Tử Thiêng chết không trẻ, giữa lúc ông đă đến tuổi 64, nhưng h́nh như nơi ông, chúng ta t́m thấy h́nh ảnh một ông thầy giáo khắc khổ, sống đạm bạc và cô đơn cho tới lúc cuối đời, hơn là một người nghệ sĩ nổi tiếng hiện diện giữa đám đông hay dưới ánh đèn sân khấu. Trầm Tử Thiêng ít bộc lộ cuộc đời riêng của ông, những mối t́nh ít người biết cũng như cả bệnh tật ông mang vào những ngày cận tử. Nhưng dưới mắt bạn bè, Trầm Tử Thiêng là một người đạo đức nhân hậu, rộng răi và thẳng thắn, nóng nảy, nhất là đức tính trọng nghĩa khinh tài.

Trầm Tử Thiêng ra đi là một niềm mất mát lớn, trong phạm vi nhỏ là với những trung tâm băng nhạc ông đă cộng tác, mà nhất là Asia. Nếu mai sau, đất nước không c̣n Cộng Sản, không c̣n thù hận, đố kỵ giữa con người chung một quê hương, th́ những bản nhạc của riêng ông hay viết chung với Trúc Hồ là những bản nhạc mang tính chất lịch sử, phải được đời sau nhắc nhở.

Có thể nói, Trầm Tử Thiêng chết đi cho đến giờ này, mười chín năm sau, cho tới giờ này, hải ngoại vẫn chưa ai có thể thay thế ông.

Ông không c̣n sống để chờ những “tin vui giữa giờ tuyệt vọng”, nhưng ông đă trao lại cho thế hệ trẻ tuổi niềm tin vào một buổi sáng b́nh minh của đất nước, để chúng ta có thể trở về như lời tiên tri của ông:“người về một giờ một đông hơn!” trong bài “Kinh Khổ”.

(*) Bài “Mưa Trên Poncho” đă đưa Trầm Tử Thiêng từ quân trường về Pḥng Văn Nghệ, Cục Tâm Lư Chiến- Saigon với Tô Kiều Ngân, Đỗ Kim Bảng và sau này do Tô Thùy Yên làm Trưởng Pḥng.

HUY PHƯƠNG
(Bài viết năm 2007- Sửa chữa năm 2013 và 2019, nhân ngày giỗ của Trầm Tử Thiêng, 25 tháng 1 Dương Lịch.)

nguoi-viet.com