Các thuốc trị dị ứng (allergy): Nhận diện những phản ứng phụ bất lợi khi sử dụng

Trên thị trường thuốc chống dị ứng rất đa dạng, có sẵn dưới các dạng như viên nén, dung dịch, thuốc hít, thuốc xịt mũi, thuốc nhỏ mắt, kem bôi da và thuốc tiêm chích.

Các loại thuốc này người bệnh có thể tự mua dùng (thuốc OTC- không cần toa của bác sĩ) hoặc dùng theo toa của bác sĩ. Tuy nhiên khi sử dụng cần phải cảnh giác những phản ứng bất lợi do chúng gây ra…

Thuốc kháng histamine
- Thuốc kháng histamine qua đường uống: Được dùng trong các trường hợp ngứa, chảy nước mũi, phát ban (nổi mề đay), bao gồm các thuốc như loratadine, cetirizine, desloratadine... Một số thuốc kháng histamine qua đường uống có thể gây khô miệng và buồn ngủ, nhất là các kháng histamine thế hệ 1 như diphenhydramine, chlorpheniramine… Nói chung các loại thuốc kháng histamine thường gây ra vấn đề về an thần như gây buồn ngủ, chóng mặt,... bởi vậy không nên sử dụng thuốc khi lái xe hoặc làm các hoạt động về máy móc đ̣i hỏi sự tỉnh táo.

- Thuốc kháng histamine dạng xịt, nhỏ mũi: Giúp giảm hắt hơi, ngứa mũi hoặc chảy nước mũi, nghẹt mũi, gồm các thuốc azelastine, olopatadine… Khi dùng các thuốc này người bệnh có thể thấy có vị đắng trong miệng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc mệt mỏi, khô miệng, nhức đầu, rát mũi, chảy máu mũi, buồn nôn, chảy nước mũi, đau họng, và hắt hơi.

- Thuốc kháng histamine qua nhỏ mắt: Thường được kết hợp với các thuốc khác như ổn định tế bào mast hoặc thuốc giúp thông mũi. Thuốc nhỏ mắt kháng histamine có thể giảm bớt các triệu chứng như ngứa, tấy đỏ và sưng mắt. Bạn có thể cần phải sử dụng những loại thuốc này nhiều lần trong ngày, bởi v́ những tác động có thể kéo dài chỉ một vài giờ mà thôi. Tác dụng phụ của các loại thuốc này có thể bao gồm đỏ mắt, chảy nước mắt, nhức nhẹ hoặc đau đầu. Thuốc nhỏ mắt kháng histamine có thể làm tăng nguy cơ viêm mắt khi bạn đang đeo kính sát tṛng.

Các loại corticoid
Đối với corticoid (corticosteroid) khi sử dụng nhất thiết phải có toa chỉ dẩn của bác sĩ. Người bệnh không tự ư sử dụng các loại thuốc này v́ bên cạnh tác dụng chữa bệnh thuốc c̣n gây ra nhiều tác dụng phụ có hại, gây nguy hiểm đến sức khỏe. V́ vậy, khi dùng các thuốc này cần tuân thủ theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ về liều lượng cũng như liệu tŕnh điều trị.


Không nên lạm dụng thuốc xịt mũi kháng histamine.

Thuộc loại corticoid này bao gồm các dạng thuốc sau:

- Thuốc dạng xịt mũi: Có tác dụng ngăn chặn, làm giảm các dấu hiệu và triệu chứng dị ứng của viêm mũi dị ứng, giúp đỡ nghẹt mũi, hắt hơi và ngứa, chảy nước mũi. Trên thị trường bao gồm các loại thuốc như fluticasone, mometasone, budesonide… Tuy nhiên, tác dụng phụ có thể bao gồm kích ứng mũi và chảy máu cam.

Tùy từng trường hợp cụ thể mà bác sĩ lựa chọn loại thuốc và dạng thuốc dùng sao cho thích hợp và hiệu quả. Người bệnh cần đi khám để được sử dụng thuốc hợp lư, đúng cách…

- Corticoid dạng hít: Các loại thuốc này thường được thực hiện hàng ngày như là một phần của điều trị cắt cơn hen suyễn. Ví dụ như fluticasone, budesonide, beclomethasone… Tuy nhiên, thuốc có thể gây khô miệng, họng và nhiễm trùng nấm miệng.

- Dạng thuốc nhỏ mắt: Được sử dụng để điều trị việc mắt bị dị ứng nặng do sốt và viêm kết mạc dị ứng. Ví dụ như dexamethasone, fluorometholone, prednisolone… Nhưng khi sử dụng các loại thuốc này cần nên lưu ư, thuốc có thể gây mờ mắt. Sử dụng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt, nhất là nguy cơ gây bệnh tăng nhăn áp và đục thủy tinh thể.

- Kem bôi da chứa corticoid: Bao gồm các thuốc như hydrocortisone, triamcinolone, flucina… Đây là các thuốc hay được người dân tự ư mua về sử dụng. Tuy nhiên nếu sử dụng trong thời gian trên 1 tuần cần hỏi ư kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ. Tác dụng phụ có thể bao gồm kích ứng da và đổi màu da. Sử dụng lâu dài có thể gây mỏng da, teo da….

- Corticoid qua đường uống (gồm dạng thuốc viên và dung dịch): Được sử dụng để điều trị các triệu chứng nghiêm trọng gây ra bởi tất cả các loại phản ứng do dị ứng. Ví dụ như prednisone, prednisolone... V́ chúng có thể gây ra nhiều tác dụng phụ ngắn hạn và dài hạn, chỉ nên sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất có thể. Sử dụng lâu dài có thể gây đục thủy tinh thể, loăng xương, yếu cơ, loét dạ dày và chậm phát triển ở trẻ em. Corticoid qua đường uống cũng có thể làm trầm trọng thêm bệnh tăng huyết áp.

Thuốc chống sung huyết
Sung huyết là một trong những triệu chứng của t́nh trạng bị dị ứng, ví dụ như viêm mũi xoang dị ứng, viêm kết giác mạc dị ứng… Thuốc chống sung huyết có tác dụng làm giảm nhanh t́nh trạng này. Các loại thuốc có thể dùng bao gồm:

- Thuốc uống: Các thuốc thông mũi có sẵn dưới dạng thuốc viên có chứa phenylephrine hoặc pseudoephedrine… dùng để uống để làm giảm tạm thời các triệu chứng sung huyết mũi đi kèm với viêm mũi dị ứng. Tuy nhiên khi dùng thuốc, cần lưu ư tới các tác dụng phụ không mong muốn khi dùng thuốc.

Với pseudoephedrine, tác dụng phụ thường gặp nhất là nhịp tim nhanh, lo lắng, bồn chồn, mất ngủ... Không dùng thuốc cho các trường hợp tăng huyết áp nặng, bệnh mạch vành nặng, glaucoma góc đóng, bí tiểu và các trường hợp mẫn cảm với thuốc. Ngừng thuốc nếu thấy xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, mất ngủ hoặc khi triệu chứng sung huyết mũi vẫn tồn tại quá 7 ngày hoặc kèm theo sốt. Thận trọng khi dùng thuốc cho trẻ em dưới 2 tuổi và người già trên 60 tuổi v́ nguy cơ độc tính cao.

Với phenylephrine có thể gây mất cảm giác ngon miệng, da ban đỏ, cảm giác bồn chồn hay kích thích (đặc biệt là ở trẻ em), mất ngủ... Ngừng sử dụng thuốc và gọi ngay cho bác sĩ nếu bạn thấy nhịp tim nhanh hoặc đập không đều, chóng mặt hoặc lo lắng quá mức, tăng huyết áp với các biểu hiện nhức đầu, mờ mắt, ù tai, đau ngực, khó thở.

Thuốc thông mũi có thể dùng đơn độc hoặc có thể được kết hợp với thuốc kháng histamine và/hoặc thuốc giảm đau (acetaminophen) hoặc thuốc ho. Nếu bạn dùng các thuốc dạng phối hợp này, điều quan trọng là phải hiểu các thành phần và sự tương tác có thể có với các thuốc điều trị khác mà bạn đang dùng. Tránh sử dụng thuốc thông mũi nếu bạn đang mang thai, người bệnh tăng huyết áp.



Thuốc xịt, nhỏ mũi: Các thuốc thường dùng như phenylephrine, oxymetazoline, naphazoline… Tuy nhiên khi nhỏ hoặc xịt thuốc có có thể gây ra khô, rát hoặc đau nhói bên trong mũi, chảy nước mũi, hắt hơi. Dùng quá nhiều thuốc làm thông mũi có thể gây khó chịu, nhịp tim nhanh hoặc bất thường, chóng mặt, mất ngủ, đau đầu, lo âu, run, và tăng huyết áp. Không sử dụng thuốc xịt mũi chống sung huyết quá 1 tuần…

Thuốc nhỏ mắt chống sung huyết: Có thể tạm thời giảm bớt các triệu chứng như đỏ, ngứa mắt. Các thuốc có thể dùng như tetrahydrozoline (Visine) và naphazoline (Clear Eyes)… Trong trường hợp hiếm, thuốc nhỏ mắt chống sung huyết có thể gây tăng nhăn áp.

Các loại thuốc khác
Một số thuốc có tác dụng ngăn chặn phóng thích một chất tự nhiên (leukotrienes là một loại chất hóa học sản sinh ra trong viêm phế quản) mà có thể gây ra hoặc làm nặng thêm bệnh hen suyễn và dị ứng. Nó giúp thở dễ dàng hơn bằng cách giảm sưng (viêm) trong đường hô hấp. Đây là thuốc được sử dụng theo toa bác sĩ, bao gồm:

Montelukast: Được sử dụng thường xuyên để ngăn chặn chứng thở kḥ khè, khó thở do hen suyễn và làm giảm số lượng các cơn hen suyễn. Thuốc này cũng được sử dụng trước khi tập thể dục để ngăn ngừa các vấn đề hô hấp trong khi tập thể dục (co thắt phế quản) và có thể giúp giảm số lần người bệnh cần phải sử dụng thuốc hít.

Ngoài ra, thuốc c̣n được sử dụng để làm giảm các triệu chứng của bệnh viêm mũi dị ứng (như hắt hơi, nghẹt/sổ mũi/ngứa mũi). Các tác dụng phụ ít nghiêm trọng hơn bao gồm: đau đầu, đau dạ dày, ợ nóng, đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, cảm giác mệt mỏi, phát ban nhẹ.

Cromolyn: Là một thuốc ổn định dưỡng bào trong cơ thể, ngăn chặn sản xuất các chất gây phản ứng dị ứng như histamine (gây ngứa, hắt hơi) và SRS-A (gây kích ứng, mẩn đỏ); dùng để phòng ngừa những triệu chứng dị ứng liên quan đến mũi.

Thuốc có tác dụng giúp làm giảm nghẹt mũi, chảy nước mũi, ngăn nước mũi chảy ngược vào họng, ngứa và hắt hơi do dị ứng theo mùa (sốt cỏ khô) và dị ứng với các chất gây dị ứng khác (bụi, lông vật nuôi). Không dùng thuốc này để trị bệnh viêm xoang, hen suyễn, hoặc các triệu chứng cảm lạnh. Loại thuốc này không phải là chất kháng histamine, nên không thể chữa trị các triệu chứng dị ứng ngay được. Nên dùng thuốc trước khi tiếp xúc với môi trường có chất gây dị ứng. Tuy nhiên, thuốc có thể gây đau nhức mũi sau khi sử dụng.


lilycare.vn