Các phi hành gia Mỹ đả "lưu" lại hàng đống rác (và phân) trên Mặt Trăng, lần tới chắc phải lấy về!

Bên trong những túi đựng phân, cả một bầu trời kiến thức đang đợi nhân loại khám phá. Mục tiêu sứ mạng Mặt Trăng tiếp theo sẽ PHẢI có phần "mang phân về Trái Đất để nghiên cứu".

Đă suưt soát 50 năm kể từ khi tàu Apollo 11 đưa những con người anh hùng lên Mặt Trăng. Dấu chân của Neil Armstrong vẫn c̣n đó, khi mà Mặt Trăng không có khí quyển, chẳng đâu ra gió để thổi bay dấu mốc quan trọng của nhân loại trên một cục đá trôi lơ lửng giữa vũ trụ.

Nhưng dấu ấn chúng ta để lại trên khuôn mặt chị Hằng không chỉ là dấu chân lịch sử: đâu đó c̣n có 96 túi phân người, là "thành quả" của tổng cộng 6 sứ mạng Apollo. Những phi hành gia đầy dũng cảm đă "đi nặng" trên Mặt Trăng, để lại những bọc chứa phân trong những túi đặc biệt kín, ngay tại ngưỡng cửa vươn ra vũ trụ của nhân loại.

Chúng ta không rơ số phận những "túi phân" đó ra sao, và các nhà khoa học học cũng ṭ ṃ tột cùng, họ muốn biết kết quả của việc ủ phân trên Mặt Trăng là ǵ, họ muốn biết trong túi kín có sự sống hay không?



Không cần ai nói ra, chúng ta cũng biết phân người là thứ "vũ khí hóa học" ghê gớm với mùi thối đến kinh người, nhưng chính là loại vi khuẩn gây nên những thứ mùi ghê sợ đó. Trong phân người là cả một thế giới sống động của sự sống. Khoảng 50% khối lượng phân bao gồm vi khuẩn, một cộng đồng lớn bao gồm hơn 1.000 loài vi khuẩn khác nhau vốn sống trong ruột người.

Trái Đất đă mang trên ḿnh sự sống được 3,9 tỷ năm, các bằng chứng chỉ ra rằng trong suốt khoảng thời gian đó, bề mặt Mặt Trăng vẫn cứ buồn chán với sỏi và đá.

Với sứ mạng Apollo 11, chúng ta đả có dịp giới thiệu với vi khuẩn Trái Đất tại môi trường khắc nhiệt nhất mà chúng chưa từng đặt chân tới, một chuyến trải nghiệm cuộc sống vũ trụ trên một hành tinh không có khí quyển. Hoàn toàn không có chủ ư, những phi hành gia đả tạo ra một thử nghiệm có tiềm năng giúp thay đổi hiểu biết của nhân loại về sự sống ngoài Trái Đất.

Mang được đống phân đó về, nhiều khả năng chúng ta sẽ trả lời được câu hỏi: Sự sống làm cách nào để tồn tại, khi bị đặt vào một môi trường khó sống như Mặt Trăng? Và nếu vi khuẩn vẫn sống tốt trên Mặt Trăng, liệu chúng có tồn tại được suốt chuyến hành tŕnh vũ trụ, để mang sự sống được tới những hành tinh khác không?



Sau khi phi hành gia Neil Armstrong trèo xuống thang, đặt lên Mặt Trăng dấu chân lịch sử, ông chụp tấm ảnh mà trong đó hiện rơ có một túi rác. Không rơ trong túi có phân không (mà trang tin Vox cũng đă nối liên lạc với Buzz Aldrin để làm rơ sự việc, nhưng ông không trả lời), nhưng theo tài liệu lưu lại trong NASA History Office, có khả năng cao là có một túi như thế này trên Mặt Trăng, trong đó có phân người.

Phi hành gia thuộc sứ mạng Apollo 16, ông Charlie Duke đă trải qua tổng cộng 71 tiếng trên Mặt Trăng hồi năm 1972. Trong một cuộc gọi kiểm chứng thông tin, ông khẳng định phi hành đoàn đă để lại chút "phụ phẩm sau khi ăn" trên Mặt Trăng.



"Chúng tôi đă làm vậy đó", ông nói. "Để lại nước tiểu trong một b́nh kín … và tôi tin rằng bụng dạ chúng tôi đă có chút biển chuyển, không chắc lắm, những thứ đó nằm gọn trong túi rác. Chúng tôi cũng đă vứt một vài túi rác trên bề mặt Mặt Trăng".

Ông không nghĩ những con vi khuẩn sẽ sống sót, số rác kia sẽ bị bức xạ Mặt Trời triệt khuẩn hết. "Tôi sẽ vô cùng ngạc nhiên nếu thấy c̣n ǵ đó sống sót được". Và trước khi bạn lên án hành vi xả rác của những con người dũng cảm, hăy nghĩ tới sự an toàn trong hành tŕnh đi về của họ.

"Sứ mạng lên Mặt Trăng được tính toán rất kỹ lưỡng, và cân nặng là một trong những yếu tố tối quan trọng", Andrew Schuerger, nhà khoa học về sự sống vũ trụ từ Đại học Florida, người vừa góp công hoàn thành bản báo cáo khoa học về vi khuẩn tồn tại trên Mặt Trăng, nói. "Vậy nên nếu bạn cầm về vài viên đá Mặt Trăng, bạn sẽ phải ném lại vài thứ thừa để đảm bảo chuyến đi về được an toàn".

Trong chuyến bay lên Mặt Trăng, các phi hành gia sẽ phải đại tiện bằng "một túi nhựa được gắn vùng mông, nhằm đựng phân thải ra. Một trải nghiệm không hề dễ chịu ǵ, thế mới thấy làm phi hành gia không hề sung sướng như bạn tưởng".


Khi lên được Mặt Trăng, phi hành gia sẽ dùng "đồ lót có khả năng thấm hút tối đa" để "giữ kín lượng phân thải".

Gạt bỏ hết những từ ngữ hoa mỹ, chúng ta cô đọng lại thành: Các phi hành gia phải mặc tả lót để đi vệ sinh.


Chúng ta vẫn đang trong giai đoạn kỷ niệm 50 năm tàu Apollo 11 đưa phi hành gia lên vũ trụ (20/7/1969-20/7/2019), hơn bao giờ hết con người luôn tràn đầy hứng thú với một chuyến hành tŕnh nữa lên Mặt Trăng. Đă có những dự định đầy tham vọng, đưa con người lên Mặt Trăng sớm nhất là năm 2028, đă có những nguồn vốn cho việc xây một Trạm Mặt Trăng, tiền đề để con người đặt chân lên Sao Hỏa.

Mà đă muốn lên Sao Hỏa và đi xa hơn nữa, chúng ta cần mở gần trăm túi phân, nước tiểu và dịch vị dạ dày (có do nôn mửa) đang c̣n nằm lại trên Mặt Trăng.



Câu hỏi lớn nhất: liệu trong cái túi kín đó, có ǵ sống sót không? Khi biết sự thực, chúng ta sẽ hiểu rơ hơn về giới hạn trên mà sự sống có thể chịu đựng. Sự sống vốn kỳ diệu, người ta không biết chắc được chuyện ǵ xảy ra cho tới khi mở túi.

Bên cạnh đó, chúng ta sẽ biết được kết quả của việc con người xả rác lên hành tinh khác, hay thậm chí có thể thả hạt giống vào đó và để sự sống tự phát triển, khi khám phá những hành tinh mới. Chỉ với những lư do trên, chúng ta đă thấy ḿnh cần quay lại Mặt Trăng tới chừng nào.

Tuy vậy, khi sử dụng thực tế khoa học để nh́n nhận vấn đề, giáo sư Schuerger cho rằng tỷ lệ sống sót của vi khuẩn trong túi là khá thấp. Cách đây không lâu, nhà khoa học này cùng một số cộng sự viên đă cho chạy phần mềm giả lập, phân tích xem chuyện ǵ đă có thể xảy ra, liệu những sinh vật bé nhỏ trong túi phân có sống sót hay không. Đúng là túi rất kín, nhưng trong điều kiện Mặt Trăng vẫn khắc nghiệt như thế từ suốt 50 năm nay.



Mặt Trăng không có từ trường để chống đở lại bức xạ vũ trụ, không có tầng ozone để che chắn tia cực tím từ Mặt Trời. Môi trường chân không chưa bao giờ có lợi cho sự sống, nhất là khi nhiệt độ ban đêm chạm tới được -173 độ C, lên tới 100 độ C vào ban ngày. Ném một ấm nước lên Mặt Trăng vào ban ngày, bạn có thể đun sôi được nó.

Khả năng cao là những sinh vật sống trong túi phân đă chết từ lâu. Nhưng chúng vẫn là "những vật thể có khả năng chứa sự sống cao nhất từng được để lại bề mặt Mặt Trăng".



"Vi khuẩn vẩn tồn tại mà chẳng cần tới nhiều điều kiện chở che", Margaret Race, nhà sinh vật học từ Viện T́m kiếm Trí tuệ Ngoài Hành tinh (SETI) cho hay.

Trên Trái Đất, vi khuẩn tồn tại ở những nơi người ta không ngờ tới: gần những ven thủy nhiệt nóng bỏng dưới đáy đại dương, 3.000 mét sâu dưới sông băng lạnh giá của Greenland. Trong sứ mạng Apollo 16, các nhà khoa học đă thử để 9 loài sinh vật tiếp xúc với điều kiện khắc nghiệt của Vũ trụ (gồm virus, nấm men, nấm nhiều sợi, vi khuẩn và động vật không xương sống), một số sinh vật vẩn sống sót, dù chỉ là vài ngày.



"Sự sống không có định nghĩa với những luật lệ như 'Không lên được quá mức nhiệt độ này, độ mặn kia hay tính acid cao như thế'", nhà nghiên cứu Margaret Race nói. "Bất cứ lúc nào chúng ta để mắt t́m kiếm, chúng ta sẽ lại thấy có sự sống".

Để vi khuẩn sống được (hay ít nhất là có thể hồi sinh được) trong cái túi đựng phế thải, trước mắt, người ta phải đảm bảo được một số yếu tố tiên quyết. Đầu tiên, túi phải kín hoàn toàn để giữ được độ ẩm, bởi lẽ vi khuẩn sẽ không thể phát triển nếu thiếu độ ẩm.

"Trong môi trường ẩm của một cái tả lót kín, có nhiều khả năng vi khuẩn sẽ tự sinh sôi được", Mark Lupisella, một nhà khoa học NASA đă thực hiện nghiên cứu về phân trong túi, nhằm chuẩn bị cho sứ mạng đi nhặt phân trên Mặt Trăng.
Trên Mặt Trăng không có gió mạnh mà xé toạc cái túi, nhưng nhiệt độ thay đổi suốt cả ngày có thể khiến túi bị bung ra".

"Bên cạnh đó, chúng tôi không rơ phần bên trong của cái túi sẽ ra sao khi gặp ánh sáng Mặt Trời", Schuerger nói. "Nếu nhiệt độ đạt tới 100 độ C, vi khuẩn trên Mặt Trăng có lẽ chỉ sống được vài ngày, nhiều th́ vài tuần".

Lupisella nói, "nếu trong túi phân không c̣n sự sống, bản thân cái túi vẫn rất đáng chú ư. Các nhà khoa học vẫn có thể t́m ra thời gian vi khuẩn sống, xem liệu nó có tiến hóa để thích nghi với môi trường đặc biệt khắc nghiệt hay không. Nghe có vẻ hơi xa vời, nhưng hoàn toàn có khả năng những dạng sống này bị đột biến từ rất sớm".



Nhà nghiên cứu này tin rằng, "dù chỉ cần vào một phần trăm rất nhỏ, rằng sự chọn lọc tự nhiên đă t́m tới cái túi phân, cho phép những con vi khuẩn tiến hóa để tiếp tục tồn tại. Phải khẳng định lại, đây là môi trường khắc nghiệt nhất mà sự sống chúng ta biết từng đặt chân tới. Chúng ta cần phải biết trong vũ trụ, sự sống có đủ 'cứng đầu' để tiếp tục tồn tại không".

Vẫn c̣n những khả năng khác nữa: vi khuẩn có thể được hồi sinh hay không. Nhiều khả năng chúng sẽ "ngủ đông" để chờ thời điểm thích hợp, và khi mang được chúng về, cho tiếp xúc với những môi trường đặt biệt, nhiều khả năng những con vi khuẩn sẽ sống lại. Người ta đả có thể làm hồi sinh vi khuẩn trốn trong băng với niên đại cả chục ngàn năm, vi khuẩn sống trong phân trên Mặt Trăng chỉ mới vài thập kỷ chắc cũng dễ hồi sinh lại.



Nếu vi khuẩn sống được một khoảng thời gian xác định trên Mặt Trăng, chúng sẽ hoàn toàn có thể sống trên Sao Hỏa, nơi có khí quyển (dù hơi mỏng), môi trường dễ chịu hơn (so với Mặt Trăng) và nhiều bằng chứng cho thấy Sao Hỏa có nước (dù hơi ít).



Có một trong những câu hỏi vẫn canh cánh trong ḷng các nhà khoa học: "Sao Hỏa đă từng có sự sống hay không?". Dựa vào những yếu tố mà con người đă biết, nhiều khả năng sự sống trên Sao Hỏa sẽ có h́nh thức bên ngoài giống vi khuẩn, hay một dạng sinh vật đơn bào nào khác.

Nhưng nếu người ta đến được Sao Hỏa, rồi chẳng may làm vương văi phân đây đó trên bề mặt của Hành tinh Đỏ, có lẽ câu trả lời cho câu hỏi vừa nêu trên sẽ vĩnh viễn biến mất. Chúng ta sẽ không biết vi khuẩn trên Sao Hỏa là có nguồn gốc bản địa, hay chúng chui ra từ phân của phi hành gia. Nếu như vi khuẩn nguồn gốc Trái Đất mà thích thú tồn tại với điều kiện sống của Sao Hỏa, chúng ta sẽ không thể ngăn cản nó "lây lan".

Hai năm trước khi tàu Apollo 11 thực hiện thành công sứ mạng lên Mặt Trăng, loài người có chung tay kư vào Hiệp ước Vũ trụ Liên hợp quốc, tuyên bố "tránh mọi hành động làm vấy bẩn vũ trụ và những thiên thể ngoài xa". Nhưng khi buồn đi vệ sinh ở một nơi không bóng người, sẽ thật khó để tôn vinh những lời đă nói từ năm 1967; chẳng may hệ thống chứa phân mà gặp trục trặc, hậu quả sẽ khó lường.



Trong khi con người tiếp tục lên kế hoạch đặt chân xuống Mặt Trăng lần nữa, chúng ta cần cẩn thận tính toán để không ảnh hưởng tới những "cổ vật" đang có tại đó. Theo nhiều nguồn tin và tính toán, hạ cánh trong bán kính 100 mét chung quanh khu vực tàu cũ sẽ làm hư hại những thứ đồ con người để lại ở Mặt Trăng.



Cần làm mọi cách để bảo vệ số tài sản đó: ngoài giá trị lịch sử, nó c̣n chứa đầy những giá trị khoa học nữa. Chúng ta cần quay lại để lấy mấy túi phân kia, lấy nhanh kẻo tương lai bất định, không biết đường nào mà lần.

Bạn đă từng nghe tới giả thuyết "Sự sống trên Trái Đất đến từ hành tinh khác" chưa? Hăy tưởng tượng một thiên thạch đâm vào Mặt Trăng, làm phân (và vi khuẩn trong đó, giả định là chúng sống sót) bay vào không gian. Liệu những con vi khuẩn đó có thể trở thành nguồn gốc sự sống ở một hành tinh xa xôi nào đó không?



Liệu nguồn gốc sự sống trên Trái Đất bắt nguồn từ … phân của người ngoài hành tinh? Nhà nghiên cứu Lupisella khẳng định: hiện tại không có giả thuyết nào nói tới khả năng này, nhưng dựa trên khoa học mà nói, th́ điều này hoàn toàn có thể xảy ra.

Nếu vi khuẩn những túi phân trên Mặt Trăng vẫn sống sót, hay ngủ im ĺm để chờ ngày hồi sinh, th́ có thể cho rằng vi khuẩn sống được trong chuyến hành tŕnh liên hành tinh, thậm chí tới được những hệ sao khác để gieo rắc sự sống.

"Liệu dạng sống đơn giản có thể lan ra toàn vũ trụ như cách sóng vô tuyến làm không, hay chúng cần phải đợi cả tỷ năm để một loài phát triển đủ cao, để làm ra tàu không gian đưa sự sống tới hành tinh khác?", nhà khoa học hành tinh Phil Metzger nói. "Đây mới chỉ là một trong RẤT NHIỀU câu hỏi khoa học quan trọng chúng ta có thể trả lời khi quay trở lại Mặt Trăng".

Bản thân sự sống vẫn luôn là điều kỳ diệu, ngay cả khi sự sống tồn tại trong "thế giới thối hoắc của phân".

Tham khảo Vox